از مجموعهء كلمات فقهاء و لغوّيين سه بيان مستفاد است : [ بيان اوّل : معنائى كه از روايت يوسف استظهار مي شود ] بيان اوّل : همين معنائى كه از روايت يوسف استظهار شد كه رشوه بذل مال است براى حكم به حق بين طرفين ، از كلمات ذيل مستفاد است : القاموس المحيط مىگويد : الرشوه‌اى الجعل « 1 » ، توضيح اينكه : كلمهء جعل به فتح جيم مصدر و به معناى قرار دادن مالى است . براى كارى ، و جعل به ضم جيم اسم مصدر و به معناى مالى است كه به عنوان عوض در مقابل عملى داده مىشود . و در ما نحن فيه مراد از رشوه جعل مال مبذول للحكم او للنظر فى امر المتحاكمين است ، و ظاهرا بذل مال براى اصل قضاوت است نه قضاوت به نفع باذل ، پس مراد قضاوت به حق است ولى تا پولى نگيرد قضاوت نمىكند . تفسير رشوه به جعل از باب السعدانة نبت ، و شرح الاسمى است زيرا كه جعل يعنى مال معيّنى كه عوض قرار داده مىشود ، در باب جعاله - وكالت - اجاره و . . . نيز وجود دارد و آنها كه ممنوع نيستند ، پس منظور جعل براى حكم و قضاوت است . محقق ثانى در حاشيهء ارشاد فرموده « 1 » : الرشوة ما يبذله احد المتحاكمين ، او المتحاكمان او المتخاصمان و منظور همان است كه بذل براى اصل قضاوت و يا نظر در پرونده است ، نه براى قضاوت به نفع باذل ، پس باز دست قاضى باز است و انتظار اينست كه حكم به حق داشته باشد ولو به ضرر باذل باشد . همين محقق ثانى در جامع المقاصد « 2 » فرموده : الرشوة الجعل من المتحاكمين للحاكم كه البته مراد همان است كه در حاشيهء

--> ( 1 ) القاموس المحيط ج 4 ص 334 . ( 1 ) حاشيه ارشياد ص 206 . ( 2 ) جامع المقاصد ج 4 ص 37 .